Historie Keizerskroon - Old Reurle

Historische Vereniging
"OLD REURLE"
Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Historie Keizerskroon

Diversen
Een korte historie van De Keizerskroon

In het archief van Old Reurle bevindt zich een brief uit juli 1956, verstuurd vanuit Utrecht door ene Jan Cornelis Bemer aan Anton Brinkerhof. De laatste dreef destijds een kruidenierswinkel aan de Dorpsstraat, gelegen tussen de Keizerskroon en de Luifel. Het pand was samen met de Keizerskroon ooit eigendom van het voorgeslacht van Bemer en Jan Cornelis is er nog geboren. Hij vertelt aan Brinkerhof wat hij weet van de historie van beide panden. Het was het vertrekpunt om een en ander nog eens verder uit te zoeken.

Het gebied rond de Keizerskroon vormde van oorsprong een aangesloten geheel met Kamperman (nu Sven) en het huidige Focus Fashion, naar achteren liep het oostwaarts door tot aan het Rikkelder. Het stond van oudsher bekend als de Broerenkamp, Broederkamp of varianten daarvan. Jan Cornelis spreekt in zijn brief aan Brinkerhof van Broerkamp.
Op basis van een document uit 1662 wordt de ligging door Willem Elschot als volgt beschreven: “het bouwland ligt met de oostzijde aan het Rijckelt, met de westzijde aan de gerfkamer, met de noordzijde tegen de hof van zaliger Derck Pasman en met de zuidzijde aan de hofstee van Berent toe Elschot”.
Het Rijckelt is het Rikkelder. De gerfkamer was de kleedruimte van de dominee, achter in de kerk. De hofstee van Berent toe Elschot is wat nu de Luifel is. De hof van Derck Pasman is niet direct te plaatsen, maar zal dus ergens ter hoogte van het huidige Chinese restaurant gelegen kunnen hebben.

Verpondingscohier
In het verpondingscohier van 1647 is de volgende omschrijving van het perceel te vinden:
“Broeren Camp, Jan Poelhuijs toebehoerende int dorp, den hoff groet in alles 5 schepel 3 spint saet, pechteren Gerritt Kuelinck, Snyder Jacob en Willem Wesselinck, Gerrit Kuelinck geeftt 10 dlr. ....
Snyder Jacob 6 dlr.   .................
Ende Willem Wesselinck gebruyckende een gedeelte in den hoff 3 dlr”.

Het gaat op dat moment dus om een kamp zonder huis, groot 5 schepel en 3 spint. Dat is bij elkaar zo’n 0,65 hectare. Eigenaar is Jan Poelhuijs, uit andere bronnen weten we dat hij de functie van kerkmeester vervult. Hij heeft de kamp verpacht aan Gerritt Kuelinck, Snyder Jacob en Willem Wesselinck.
In een acte uit 1652 over de verkoop van de Broerenkamp door Jan Poelhuijs aan Berent Elschot (voor 1800 gulden) is echter sprake van ‘huis en hof’ (zie het boek van Willem Elschot, blz. 79). Waarschijnlijk is er dus juist in die periode een huis gebouwd. Berent Elschot woont op wat nu De Luifel is (toen Elschotshuus). In 1697 komt de Broerenkamp in handen van Jan thoe Winkel en Jan van Stijl, zwagers van Berent Elschot.

Oude Richtershuis
Rond 1690 wordt de Broerenkamp volgens Toevank bewoont door richter Nicolaas Kelder en zijn vrouw Gerharda Bruins. Rond 1740 doet Casper Johan Ludolph Nies er zijn intrede, samen met zijn vrouw Anna Willemina Catharina Margaritha Ligt (ook geschreven als Lick en Lich). Zij komen uit Doesburg en worden per 25 maart 1742 (Paasdag) als lidmaten ingeschreven. Hun eerste kind, Johanna Augusta Josina, wordt in Ruurlo geboren op 10 februari 1743. In totaal worden er vier dochters en drie zonen geboren in de periode tot 1760. Ook Casper J. L. Nies is richter van de marke Ruurlo. Hij overlijdt in 1775, waarna de functie van richter overgaat op Evert J. B. Aberson. De laatste woont op het huidige Avenarius, dat sindsdien bekend zal staan als het Nieuwe Richtershuis. Het huis op de Broerenkamp zal naar de voormalige richters Kelder en Nies het Oude Richtershuis gaan heten.

Gezusters Keizer
De weduwe Nies blijft er met haar kinderen nog wonen tot 1785, wanneer de drie ongetrouwde gezusters Keijzer er hun intrede doen (Reijniera Adriana Sophia, Theodora Johanna Willemina en Geertrui Helena). Naar hen zal het huis later het Keizershuis worden genoemd.
In 1792 adopteren de gezusters Keizer de jonge Carel Th. Scheffer, die in 1785 in Nijmegen is geboren. De achtergronden daarvan zijn verder niet bekend. Carel oefent later het vak uit van houtdraaier en trouwt met Jenneken Rijkenbarg. Uit dit huwelijk worden twee zoontjes geboren, Joh. Wilhelm Scheffer in 1813 en Joh. Christiaan Scheffer in 1817. Zowel vader Carel Scheffer als moeder Jenneken Rijkenbarg overlijden in 1830, waarna beide kinderen elders worden opgevangen (onbekend is waar).

Bakker Jan Bemer
Waarschijnlijk komt op dat moment de Broerenkamp in handen van bakker Jan Bemer op Dokhoven (later Langelaar), aan de overkant van de Dorpsstraat.
Jan Bemer is op 6-9-1776 geboren als zoon van Berent Bemer en Jenneken Beumer op ‘t Klooster aan de Batsdijk. Op 6-7-1800 trouwt hij met bakkersdochter Henrietta Alexandrina Charlotta Dokhoorn (bij haar doop worden haar namen genoteerd als Hendrijettha Sandrina Scharlottha) en neemt de bakkerstaken over van zijn schoonvader Antonij Dokhoorn. Deze is kort voor het huwelijk overleden op 23-4-1800, dus er was enige haast bij de opvolging. Het pand heeft dan al een lange historie als bakkerij, in ieder geval al vanaf 1734, Antonie’s vader Willem was er ook al bakker. De naam Dokhoorn wordt ook wel geschreven als Dokhoven en onder die naam zal het pand lange tijd bekend blijven.
Voor zover bekend krijgt het echtpaar Bemer-Dokhoorn geen kinderen, maar voor het overige hebben ze bijzonder goed geboerd. Bij de eerste opzet van het kadaster in 1830 blijkt bakker Jan Bemer de eigenaar van ruim 28 hectare landbouwgrond, verdeeld over heel Ruurlo. Eén van de percelen in zijn eigendom is dan het Oude Richtershuis of Keizershuis (zoals het toen mogelijk al heette), met de bijbehorende Broerenkamp. Inmiddels is daarop rond 1820 een tweede huis gebouwd, het latere Kamperman (nu Sven). De Esweg bestond nog niet, die is pas later aangelegd. Daarvoor is een schuur behorende bij het Keizershuis gesloopt.
Als Jan Bemer in 1833 als bakker met pensioen gaat verhuist hij naar Kamperman aan de andere kant van de Dorpsstraat, samen met zijn tweede vrouw Jenneken Vels. (Zijn eerste vrouw is op 20-7-1827 overleden). Jenneken is op 7-7-1805 geboren als dochter van de molenaar Gradus Vels. Bij haar huwelijk op 5-9-1833 is ze met haar 28 jaren half zo oud als haar echtgenoot. Op de bakkerij worden de werkzaamheden voortgezet door zijn nichtje Mekka, dochter van zijn broer Arent Jan Bemer en diens tweede vrouw Jenneken Brinkman. Mekka is geboren op 4-11-1810 op ‘t Klooster en trouwt in 1833 met bakker Joost Holmer uit Lochem.

Kruidenierswinkel
Het Keizershuis wordt door bakker Jan Bemer aanvankelijk verhuurt aan burgemeester Arnold Luitjes. Deze woonde daarvoor met zijn vrouw Elsken Willemsen op het Nieuwe Richtershuis, ofwel het huidige Avenarius. Als de burgemeester in 1838 overlijdt verhuist zijn weduwe met hun in 1809 geboren dochter Johanna van het Keizershuis naar Hogevonder of Janshuus, wat verderop aan de Dorpsstraat (nu slager Kuenen).
Op het Keizershuis neemt dan in 1839 een broer van Mekka en neefje van bakker Jan Bemer, ook Jan Bemer geheten, zijn intrek en hij start er met een kruidenierswinkel. Jan is op 15-3-1813 geboren op ’t Klooster, een andere broer (Hendrik) zet daar de activiteiten als boer voort.
Winkelier Jan Bemer trouwt 28-6-1839 met Willemina Arnolda Wechgelaer, geboren in 1814 in Aalten als dochter van winkelier Jan Willem Wechgelaer. Ze kent dus op dat gebied het klappen van de zweep. Op 27-11-1840 wordt dochter Henrietta Alexandrina Charlotta geboren, op 29-10-1842 zoon Jan Willem en op 16-4-1845 dochter Johanna.

Hesselink/Brinkerhof
Winkelier Jan Bemer overlijdt op 26-4-1845 aan longontsteking, elf dagen na de geboorte van dochter Johanna en nog maar 32 jaar oud. Zijn weduwe Willemina Arnolda Wechgelaer zet de winkel voort. In 1850 hertrouwt ze met Henrik Hooft Graafland uit Utrecht (geb. 12-4-1807 in Breukelen-Nijenrode). Bij zijn huwelijk is hij officier der cavallerie, daarna zal hij verder door het leven gaan als winkelier. Uit dit huwelijk worden nog eens drie kinderen geboren: Peter, Hendrik en Willemina.
In 1852 verkast het gezin naar een door hen nieuw gebouwd pand naast de Keizerskroon (het latere Hesselink, nog later Brinkerhof, nu Focus Fashion). De winkelnering verhuist mee naar het nieuwe pand. Nadat moeder Willemina in 1869 is overleden vertrekt vader Henrik het jaar daarop met dochter Willemina naar Oirschot. Oudste zoon Jan Willem Bemer zet de winkel voort, bijgestaan door zijn zuster Johanna en stiefbroer Hendrik. De andere kinderen zijn al de deur uit. Jan Willem trouwt in 1875 met Jacoba Ensink uit Vorden. In 1877 wordt dochter Willemina Arnolda geboren en in 1880 zoon Jan Cornelis, de briefschrijver uit de aanhef van dit artikel.
In 1892 vertrekt Jan Willem met vrouw en twee kinderen naar Apeldoorn, waarna het pand het jaar daarop wordt verkocht aan winkelier Jan Hesselink. Deze is geboren in Wisch en op dat moment afkomstig uit Zutphen. In 1938 nemen de gebroeders Anton en Hennie Brinkerhof de zaak over (de laatste begint in 1951 een eigen zaak in huishoudelijke artikelen aan de overkant van de Dorpsstraat).

Sinds in 1852 het nieuwe winkelpand is betrokken wordt het Keizershuis verhuurd als normale woning. Achtereenvolgens passeren de volgende families de revue: Van Kuijk (van 1852 tot 1856, afkomstig uit Dokkum), Steenmeijer (van 1856 tot 1859, afkomstig uit Nijmegen), van Talma (van 1859 tot 1867, afkomstig uit Eibergen) en De Greve Lezenne (van 1867 tot 1874, afkomstig uit Vorden, oorspronkelijk uit Rotterdam). In 1874 neemt stiefvader Henrik Hooft Graafland met zijn nieuwe vrouw Willemina Th. Eekhout er zijn intrek. Henrik keert dus terug op het oude nest, zijn dochter Willemina is nog steeds bij hem. Ook zij blijven er maar kort en verhuizen in 1881 naar het Naaldenbergshuis aan de Dorpsstraat (later Rabobank).

Logement
Na het vertrek van Henrik Hooft Graafland en zijn gezin wordt het Keizershuis in 1883 door de erven Bemer verkocht aan de timmerman Hendrik J. Esselenbroek (geb.1848 in Ruurlo). Samen met zijn vrouw Garritjen Haverkamp (ze zijn in 1882 getrouwd) bouwt hij het Keizershuis om tot logement en ze leggen daarmee de basis voor de huidige bestemming. Naast timmerman wordt Hendrik nu ook tapper. Daarnaast hebben ze een aantal kamers verhuurd. Aan onderwijzers, een klerk en een timmerman onder andere, maar ook een aantal familieleden van Garritjen verblijven er kortere of langere tijd.
Het huwelijk van Hendrik en Garritjen blijft kinderloos en bij gebrek aan nazaten wordt de Keizerskroon in 1908 verkocht aan freule Sophia van Heeckeren van Kell. Metselaar en tapper Wilhelmus Lambertus Lusink en zijn vrouw Willemina Reindina Esselenbroek doen er dan als huurders hun intrede. Na zijn overlijden in 1916 zet zijn weduwe de zaak nog even voort, maar op 8-11-1917 hertrouwt ze met Luttienus Boer (directeur van de Coöp. Dorpsvereniging) en vertrekt van de Keizerskroon. Ze wordt opgevolgd door de spoorarbeider en tapper Hendrikus Klomp (geb. 1885) en zijn vrouw Gerdina Hermina van den Sigtenhorst. Alcohol werd er in die tijd niet geschonken, want de freules Van Heeckeren van Kell waren fel gekant tegen het gebruik van sterke drank.

Van Tuil
Waarschijnlijk rond 1935 wordt Cornelis van Tuil de nieuwe caféhouder, bijgestaan door zijn vrouw Leida Altena. Op 11-7-1936 overlijdt in Ruurlo namelijk het één dag oude dochtertje Lena Hendrika van Cornelis van Tuil en Leida Altena en als beroep van de vader wordt dan al caféhouder genoemd.
Cornelis is afkomstig uit de Betuwe, Leida is op 29-10-1908 in Groenlo geboren als dochter van spoorwegarbeider Gerrit Martinus Altena en zijn vrouw. Het gezin Altena verguist in 1911 met drie kinderen naar Ruurlo, waar nog eens zes kinderen worden geboren.
In 1947 neemt Cornelis van Tuil de Keizerskroon over van de familie Van Heeckeren van Kell. Was de Keizerskroon tot die tijd een geheelonthouderscafé gebleven, dat verandert nu Cornelis zelf eigenaar wordt. Omdat de grote zaal in die jaren ook als bioscoop wordt gebruikt liep de vloer enigszins schuin af, pas in 1988 wordt de vloer waterpas gemaakt.
Zoon Gerrit neemt samen met zijn vrouw Jo Schulenbarg in 1969 het stokje over van zijn vader. Inmiddels is met kleinzoon Geert en zijn vrouw Ilse Banda de derde generatie Van Tuil aan het roer. De naam Broerenkamp, of varianten daarvan, is anno 2017 helemaal in de vergetelheid geraakt. Maar mocht u de naam eens tegenkomen in oude geschriften dan kunt u ze nu in ieder geval plaatsen.

Bronnen:
DTB Ruurlo
BS Ruurlo
Bevolkingsregister Ruurlo
‘Ruurlo, van 1900 tot berkelland’
Willem Elschot, ‘Elschot – Van 1296 in Ruurlo tot 1962 in Bredevoort’
CD-ROM Toevank

Jan Oonk
november 2017
Historische Vereniging "Old Reurle"
KvK Arnhem nummer 40103401
E-mail: info@oldreurle.nl
Sinds januari 2013 culturele ANBI instelling
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu