Verhaal van Kerst Zwart - Old Reurle

Historische Vereniging
"OLD REURLE"
Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Verhaal van Kerst Zwart

Diversen

ONDER DEN KROEZEBOOM

In vroggere tieden was ’n olde alleenstaonde boom
met wiet oetstaonde täkke an et kruuspunt van
twee wegen oaver de esch of deur den enk de
trots van ’n darp. Daor konnen de harde warkers in
den tied van ‘e rogge ‘en pleksken vinden um ‘en
uurken boeten de gjeujende zunne van ’t wark oet te
rusten in ‘e schemme (schaduw). En in ’t darp was
zo’n boom veur ’n gezellig zitjen as eknipt.
Wi hebt in ons darp ook mennigen beduusd zwaoren
boom ehad. Maor die bunt met den cykloon van 1925
ummewaeid of al eerder ekapt van wege eur
brekhaftigen older. Op et marktplein bi de karke ‘en hoogen
iepe, die ’n ende boaven et dak van ‘e karke oetstak; an
‘e ingank van ‘e steege die-t-ze  inverdeend den Gribus
neumt, ‘en onbesoesd mooien vleugelmännekesboom
(eschdoorn); bi ’t hotel ’n heel olde linde, die neet
alleene de breede straote oaverspanden maor ook met
zien onmundig zwaore krone wiet oaver de huze hen
hink. As die linde bleuiden, ging d’n ‘en wolk van
zeute geur deur de straote. De menschen kekken dank-
baor nao boaven. En dan kwammen d’r doezenden
kleine leavende tweedekkertjes et toaverpaleis binnen
um van de zeutigheid te smullen. En as-t’r reagen  
kwam, dan heitten et: “Gauw onder de greune
poorte!” Want de linde was as ’n pareplu, i bleven
er lange dreuge onder. Achter ’t gemeintehoes stond
’n eik die d’r met ziene lange wortels an ‘e veurkante
onder hen kwam, en bi ’t Kettelshoes ’n mirakels
mooie linde, die esneuid was as ’n luchballon. Die
wordden dan ook biej ons veur verschrikkelik merk-
waardig eholden.
Now bunt al die op-eneumde wonderen weg.
Gelukkig hebt wi in ’t Plantsoen nog ’n klooken
kristanjeboom met wel doezend witte keerskes in den
zommer. Op stille aovenden blös ons harmoniekorps
daor wel ‘s ’n paar stukskes veur et lachende en
joechterende (stoeiende) jonge volk en veur de kinder
die rearend deur en um et plantsoen gespelt.
En dat gebeurt nooit bi den Kroezeboom op den
Weg nao de mölle, en toch is die boom, zo lange as
mi heugt, den könnink ewes onder al onze darpsbeume.
’t Is ’n eik op acht stammen maor toch op een voot-
stuk. D’r könt wel vieftig menschen onder staon
zonder nat te worden, as ’t reagent. Want de krone
is wel zestig meter in umtrek. Lang eleëne was ‘t ‘en
groevenboom. Want as ’n dooden nao de groeve
wordden edragen, dan begonnen de lujers onder den
toorn neet eerder an ’t klokketouw te trekken, veurdat
et liek onder den Kroezeboom an-ekommen was.  
Daorumme heitten-e in die dage de Luebössche. Now
Wet de meisten neet meer van die name af. Die hebt
ze vergetten. Jao, d’r kwam ’n tied dat ze ‘m Luze-
bössche neumden. Neet oet minachtinge, maor umdat
er ’n Duutsche kamenier bi de hoogheid op ’t Hoes
kwam te wonnen die Luise Busch heitten. Ze wazzen
neet stark genog in ‘e Duutsche spellinge en daorumme
doopten ze den mooien boom op eur manier op
niesjes d’r met.
Now is ook die smadelike naam vergetten en heit-e
Kroezeboom.
As-e kon praoten! Dan kon-e wat vertellen van
opschötlinge en jongse die onder ziene täkke hebt
zitten opsniejen en luusteren. Grappige vertelsels bi
dag en griewelike dinge in den aovend nao oelenvloch
(schemering).
Want, veural in den zommer ging-t-er gin aovend
veurbi, dat de bänke um den boom neet bezet wazzen
met old en jong. Daor wordden vertelsels op-edischt
oare den duvel en spoken, oaver eerdmännekes, witte
wieve en heejmännekes.
As et donker wordden, kregen-i somtieds ’n
lawammes um de eure van eene die et te benauwd
kreeg en dat neet wetten wol, maor de gelegenheid op
die manier maakten um d’r vandeur te können gaon.
Heurt, how Jan Bakkers Willem verlelden van zien
bessevaar (grootvader), die dichte bi ’t karkhof
ewond hef.
“Too Bessevaar ‘en jonge was, gink-e op ’n aovend
um ’t hoes hen. Hi wol ’t hoonderhok sloeten, want er
was ’n ulk (bunzing) in de buurte. Opens sprong den
duvel op ‘e hegge van ’t karkhof. Die liekten finaol op
’n zwarte katte. Maor ’t was gin katte. Dat wos bessevaar
en ‘t griewelde ‘m arg. Maor hi gink toch nao de hoon-
der, slot et heksken en too gauw weer de schoere in.
’s Anderendagens um oelenvloch was den duvel d’r
weer, maor now met zokke gleujende euge, dat besse-
vaar d’r glad van schrikten. Daorumme reep-e: “Bu’j
den duvel, gaot dan hen; maor bu’j’ van God, helpt
mi dan!” Nog eaven gloepten den duvel bessevaar an,
dan nam-e ‘en sprong en weg was-e in ‘e böschkes.”
Wenninks Berend Hendrik hef ook wel es van rare
Dingen eheurd: “Daor hef veur tieden in Lochem ‘en
heel old manneken ewond die in ziene jonge jaöre
veur gin duvel of dood barg gink. Dan kwam-e iederbods
(telkens) den duvel inteagen. Maor hi had altied ‘n
knuppel bi zich en zo kon-e zich den duvel van ’t lief
holden. Ens op ’n laten aovend zat-e bi de Podden
(een bron) onder an’e barg. Too-t-e zich veuraoverboag
um de volle maone in ’t water te zeene, zag-e, dat den
duvel um op ‘e nek zat, en hi veulden, dat-e neet weer
oaverende kon kommen. En hi zol d’r nog zitten, as-e
den duvel neet beloafd hadde, nao Lochem te gaone,
daor ’n klokke oet den toorn te stellen en die ‘e Pod-
den te smieten. Dat hef-e edaone en daurumme neumt
ze de Podder now de Duwelskolk.”
“How groot is den duvel dan wel?” vrög Aornt Pillink.
“Och”, meint Berend Hendrik, “al dat good, duvels,
spoken en eerdmännekes maakt zich heel klein, as ze
kwaod in den zin hebt. Dat doot ze um neet ezeen
te worden.”
“Dat is zo,” valt Mulders Jan in; “in vroggere jaöre
veurden Sprokkelmans Willem met den vrachwagen
van Borkelo nao Deaventer. Hi gink midden in ‘n
nach van hoes um vrog in den margen op den Brink
te weazen. Ens had-e ‘en zwaore vrach met twee
peerde veur den wagen, maor al in ‘e Nettelhors
bleven de peerde staon. Hi legden de zwöppe d’r op,
maor how hi sloog, de wagen verzat zich neet. Too
geiselden-e nog ens ’n paar maol d’r oaverhen en
nog gaf ’t niks.  Hi gink van den wagen en grep in
’t rad. Maor jaowel, d’r was gin vergank in te kriegen.
Hi prakkezeern zich den kop gek, how dat zat. Daor
veulden-e met ‘e klomp, dat er wat onder teagen ’t rad
lag. Hi tastten er met ‘e hand nao en wat was ‘t?
’n Zwaore kei, waor ’t rad teagenanston. En too-t-e
de kei wegnam, zag-e d’r ‘en dood-edrukt eerdmän-
neken opliggen. Dat had de kei veur ’t rad eholden.”
“En how groot was ‘t?”
“As ’n eavertasse (hagedis).”
“En daor had et eerdmänneken zich in veranderd?”
”Bo wisse.”
“Zal ik now ook es wat zeggen, lue?” röp Derk,
‘en jongen bouwknech van ’t Garvelink. “Allemaole
smoesjes, die vertelsels. Praötjens oet ’n olden heiden-
tied. D’r bunt gin geesten en spoken en eerdmännekes
en duvels, zeg onzen meister. Die dinge wordt alleene
leavendig eholden deur de verbeeldinge van bige-
leuvige en bange menschen.
“Jao,” antwoordt Jan Bakkers Willem, ik wette wel,
d’r bunt menschen die-t er neet meer an geleuft.
Ook meister, how verstandig den anders weazen mag,
Wil d’r neet van wetten en iej Derk meschien ook
neet. Now, daor bu’j’ niks minder um, maor wat waor
is, is waor. A’j’ heurt, wat ik an ‘e Lembrugge beleafd
hebbe, zu’j’ meschien toch anders praoten.”
“Vertel op”, zegt Albert van Toone Jan.
“ ’t Was in October van ’23, ’t zelfde jaor dat de
könninginne 25 jaor regeerd hadde – daor he’k et zo
good van ontholden -, now, ’t was dan op ’n aovend
da’k op ‘e streup was bi de Lenbrugge. Ik wachtten
op ’n haze. ’t Was helderlicht maone. Al’n uurken
ha’k zitten oetkieken en ‘k begon mi al fraoi te
vervelen. Daor sloog et op ‘e Borklosche toorn twaalf
en nog gin haze. Opens heurden ik wat geritsel, en
jao, daor kwam-t er eene an, ‘en mooien, ‘en heel
grooten. Ik legden an en wachtten nog eaven. Maor
wat was dat? Too de have kort bi de brug was, wordden-e
aldeur grooten, op ’t lest zo groot as ’n kälfken en nog
greuiden-e an. Dat leek mi al te raar, ’t kon gin good
spul weazen en daerumme ging ‘k hen en nae ’t hoes.”
“He’j’ wel es van ’t heejmänneken eheurd?” vrög
now Berend van ’t Kämpken.
“Nee, vertel op, Berend.”
“Da’s ’n kwaod spook. ’t Röp veural bi rowweer:
Heej, heej! A’j’ heurt, dan mo’j’ veurzichtig weazen.
Want a’j’ antwoord geaft op zien geroopte, dan springt
et ow op ‘e rugge en geeft daor neet weer vedan, veur
da’j’ in ’t hoes komt. En ’t wordt how langer zo
zwaorder, zoda’j’ ’t op ’t  lest haaste neet meer beuren
könt. En ’t kik ow aldeur met glönnige euge oaver
den scholder an as ’n katte. Lestens nog keerden ‘en
timmerman onder Eibargen met zien gerei in ’n bak
op den scholder nao ’t hoes. In ‘e stille laan heurden-e
roopen: Heej, heej! Too zea-e : Now wi’k toch es
zeene, of ‘t waor is wat de lue zegt: -- Heej, heej!
reep-e weerumme, en waor is ‘t, wa’k ow zegge, daor
zat em et spook al in ‘e timmerbak en kek em glönnig
an. De man wordden bange, zat den bak neer en maak-
ten zich oet ‘e veute.”
“En ik heb er genog van,” zeg Derk en steet op.
“Blief ilue mekaore nog maor ’n störmken den kop
gek praoten met ow malle verzinsels, ajuus!”  


Historische Vereniging "Old Reurle"
KvK Arnhem nummer 40103401
E-mail: info@oldreurle.nl
Sinds januari 2013 culturele ANBI instelling
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu